W lipcu na stronie Rządowego Centrum Legislacji opublikowano projekt nowej ustawy o kredycie konsumenckim, datowany na 4 lipca 2025 r. Nowe przepisy mają na celu wdrożenie do polskiego porządku prawnego m.in. dyrektywy 2023/2225 (CCD II).
Celem projektowanej ustawy jest dostosowanie przepisów krajowych do unijnych standardów ochrony konsumentów, wprowadzając m.in. nowe obowiązki kredytodawców, zaostrzone regulacje dotyczące reklam kredytów oraz usunięcie górnego limitu wartości kredytu.
Najważniejsze zmiany obejmują wprowadzenie bardziej rygorystycznych zasad oceny zdolności kredytowej, a także obowiązek dostarczania konsumentom przejrzystych informacji przed zawarciem umowy oraz zakaz reklam sugerujących, że kredyt poprawi sytuację finansową kredytobiorcy. Ustawodawca postanowił także zrewidować przepisy prawne dotyczące sankcji kredytu darmowego i wprowadzić w tym zakresie nowe uregulowania.
Sankcja kredytu darmowego po nowemu
Projekt nowej ustawy przewiduje bardzo szeroki katalog obowiązków informacyjnych instytucji finansowej względem konsumenta. Dbałość o zachowanie najwyższych standardów przez ustawodawcę tak unijnego, jak i krajowego poprzez narzucanie bankom kolejnych obowiązków nie dziwi, biorąc pod uwagę kierunek rozwoju praw konsumenta.
Nowością, w kontekście obowiązującej obecnie ustawy o kredycie konsumenckim, jest planowane stopniowanie przewinień banku, które ma służyć miarkowaniu kary za złamanie przepisów chroniących konsumentów. Zdania na ten temat są podzielone. Część środowiska prawniczego uważa, że jest to swego rodzaju ukłon w stronę banków, z czym trudno się nie zgodzić. Aktualnie obowiązująca ustawa nie stopniuje uchybień i za każde niedociągnięcie Banku przewiduje taką samą sankcję.
W przypadku udzielenia kredytu bez złożenia wniosku przez konsumenta i bez pozyskania jego wyraźniej zgody, sankcja będzie najdalej idąca – kredytobiorca nie będzie musiał zwracać kredytodawcy nic (nawet kapitału kredytu). Jest to absolutna nowość w naszym systemie prawnym. Dotychczasowa ustawa nie posuwa się aż tak daleko. Brzmi świetnie, ale wydaje się, że to rozwiązanie będzie miało nikłe zastosowanie w praktyce.
Jak zostało wcześniej wskazane, sankcje za uchybienia banku mają być miarkowane. Ustawodawca przewidział więc także mniej dolegliwą karę, odpowiadającą tej, którą już znamy z aktualnej treści ustawy. Tą karą będzie umożliwienie kredytobiorcy spłacania samego kapitału udzielonego kredytu – bez odsetek, ani żadnych dodatkowych kosztów. Katalog uchybień prowadzących do zastosowania takiej sankcji jest zbliżony do aktualnie obowiązującego. Nowością ma być możliwość skorzystania przez konsumenta z sankcji kredytu darmowego w tej formie w sytuacji, w której instytucja finansowa nie zweryfikuje odpowiednio zdolności kredytowej konsumenta przed zawarciem umowy kredytowej.
Najmniej dolegliwa sankcja w postaci umożliwienia kredytobiorcy spłaty kredytu wraz z odsetkami w wysokości połowy odsetek umownych, bez innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy, będzie uruchamiana w przypadku uchybień, które jak się wydaje – w oczach krajowego ustawodawcy nie są aż tak rażące. To między innymi: brak określenia rodzaju kredytu w umowie, brak wskazania okresu obowiązywania umowy, brak informacji o konieczności poniesienia opłat notarialnych, o ile występują.
Do skorzystania z SKD nadal potrzebne będzie złożenie oświadczenia
Konsument chcący skorzystać z instytucji sankcji kredytu darmowego musi złożyć kredytodawcy stosowne oświadczenie w tym zakresie. W tym aspekcie nie są planowane żadne zmiany. Ustawodawca pozostawił to rozwiązanie i na szczęście dla kredytobiorców – zdecydował się na doprecyzowanie terminu, w jakim takie oświadczenie konsument powinien złożyć. Z artykułu 66 ustęp 9 projektowanej ustawy wynika wprost, że uprawnienia konsumenta do złożenia oświadczenia o skorzystaniu z instytucji sankcji kredytu darmowego wygasają z upływem roku od dnia spłaty całkowitej kwoty do zapłaty.
Jak finalnie będzie wyglądać nowa ustawa o kredycie konsumenckim i od kiedy będzie obowiązywać?
Projekt ustawy został aktualnie skierowany do konsultacji publicznych, a co za tym idzie – ostateczny kształt ustawy może ulec zmianie. Wszystkie kraje członkowskie UE są zobowiązane do o przyjęcia i opublikowania przepisów krajowych niezbędnych do wykonania niniejszej Dyrektywy 2023/2225 najpóźniej do dnia 20 listopada 2025 r., a jej przepisy mają być stosowane najpóźniej od dnia 20 listopada 2026 r.
